444

ایران نیوز آنلاین؛ یادداشت/ علی یزدانی: کارگاه پژوهش و اجرای موسیقی دستگاهی و نواحی ایران چند روز پیش توسط انجمن موسیقی خراسان برگزار شد.
این برنامه در اجرای موسیقی نقط ضعفی داشت که در این یادداشت به تعدادی از آن ها اشاره می شود.

نامناسب بودن چیدمان سازها
در اولین موضوع به چیدمان سازها اشاره می‌کنم، انتخاب سازها در این کنسرت از نظر هارمونی و رنگ صدا و قطعات انتخاب شده، اصلاً مناسب نبود، سازهای سنتور، بربط و کمانچه به همراه تنبک، سازهایی هستند که از نظر رنگ صدا مکمل هم نمی‌باشند، بازه صدایی هر سه ساز تقریباً به یک اندازه است و نقصی در هیچکدام وجود ندارد که بتوان آن را با ساز دیگر تکمیل کرد، این چیدمان تقریباً در هیچ کنسرت و آلبومی تاکنون دیده نشده و دلیل اصلی آن، غالب بودن ساز سنتور است، در این چیدمان ساز اگر صدای همه سازها با هم در یک سطح باشد، سنتور صدای دو ساز دیگر و خصوصاً بربط را کاملاً محو می‌کند کمااینکه در بخش اول این اجرا چنین مشکلی به وضوح دیده می‌شد، اگر هم سطح صدای ساز دیگر بالاتر رود، خب اینگونه می‌شود که در بخش دوم این اجرا دیدیم، صدای عود کلاً محو شده و صدای سنتور نیز به سختی به گوش می‌رسید و عملاً صدا فقط کمانچه بود و تنبک.
به نظر بنده اگر به جای سنتور از ساز تار یا به جای بربط از بم‌تار استفاده می‌شد، قطعاً فضا متفاوت از آنچه گفتیم می‌شد.

انتخاب نادرست قطعات
مسئله بعدی انتخاب نادرست و حتی بد قطعات است؛ در بخش اول این اجرا ابتدا قطعه‌ای کاملاً معمولی به عنوان پیش‌درآمد چهارگاه به اجرا درآمد و پس از آن ضربی استاد پرویز مشکاتیان که یکی از قطعات پیچیده و دشوار و البته طولانی موسیقی ایرانی است به اجرا درآمد، این دو قطعه هیچ سنخیتی با هم نداشتند، در کل این انتخاب‌های اشتباه، بخش اول را کسالت‌بار کرده بود چراکه قطعه‌ای طولانی مانند ضربی چهارگاه مشکاتیان اصلاً برای مخاطبی که به کنسرت آمده جذابیت ندارد کما اینکه اگر به گذشته نیز نگاه کنیم این قطعه را خود مرحوم مشکاتیان و گروه عارف نیز بسیار کم اجرا کرده‌اند.
در بخش دوم نیز این انتخاب بد قطعات بیشتر خودنمایی کرد، بخش دوم بیشتر در مایه دشتی و دشتستانی و کرد بیات و قطعات فولک بختیاری و کردی اجرا شد که هیچ رابطه و تناسبی با بخش اول اجرا نداشت، اجرا در دستگاه چهارگاه با صلابت و ریتم‌های محکم، ناگهان به دشتی و قطعات بختیاری با فضای کاملاً آرام رسید که البته در انتهای اجرا چند قطعه نسبتاً ریتمیک اجرا شد و فضا را کمی شادتر کرد اما دو بخش چهارگاه و دشتی تقریباً هیچ ارتباط نتی و فضایی با هم ندارند که این، ذهنیت آماده مخاطب در بخش اول را در بخش دوم خراب کرد.

ضعف های نوازندگان
موضوع دیگر خود نوازنده‌ها بودند، به وضوح نوازنده کمانچه در حد دو نوازنده دیگر نبود، کمانچه در چند بخش از این اجرا و خصوصاً در بخش‌های اوج که نت‌ها کمی بالاتر نواخته می‌شد، یا عقب افتاد یا فالش نواخت که خیلی ذهن مخاطب و تمرکز را به هم می‌ریخت.
در بخشی از میانه اجرا، نوازنده بربط اقدام به تکنوازی دیوان(باقلاما) کرد، سازی کاملاً آذری و ترک که هیچ تناسبی با این اجرا و قطعات نداشت، موضوع جایی بدتر شد که نوازنده در این تکنوازی فقط سعی کرد مهارت خودش را به رخ تماشاچی بکشد، آکوردگیری‌ها و شلوغ‌بازی‌های نوازندگی که نشان از نواختن یک گیتار یا ماندولین می‌داد تا یک ساز فولک، در این بخش قطعاتی در ملودی‌های آذری نواخته شد و چند دقیقه فقط مخاطب با صدای ساز و تکنیک‌های نوازندگی آن آشنا شد، قطعات و تکنیک‌هایی که نه‌تنها هیچ ارتبطی به قطعات قبل و بعدش نداشت، بلکه هیچ تناسبی با کل اجرا نیز نداشت.
مهم‌ترین موضوعی که در این اجرا آزاردهنده بود، حرکات و لبخندهای مداوم نوازنده‌ها به یکسری افراد خاص در سالن بود که فضای اجرا را از یک کارگاه و کنسرت تخصصی بیشتر به سمت یک اجرای دورهمی و تمرین سوق می‌داد، این حرکات خوب است اما نه به طور یکسره و مداوم و در همه جا، در برخی جاهای یک کنسرت می‌تواند مخاطب را تشویق به همراهی کند اما از یک جایی به بعد که بیش از حد شود می‌تواند، نوعی توهین به مخاطب تلقی گردد.

صدابرداری ناصحیح
اما درباره ساز کوبه‌ای که در این اجرا تنبک بود، ابتدا باید بگویم جای یک دف به شدت در این اجرا خالی بود، تنبک به تنهایی اصلاً نتوانست آن هارمونی لازم را به این اجرا القاء کند، مشکل اساسی که در صدای تنبک بود صدابرداری ناصحیح از این ساز بود، البته در بخش اول اجرا کمی صدابرداری بهتر بود اما در بخش دوم که از تنبک با صدای بم استفاده شد، اصلاً صدابرداری خوب نبود چراکه برای این نوع ساز باید کمی تریبل صدا بالاتر رود تا صدای ریزها بهتر به گوش آید اما در قطعات ریتمیک و اوج‌ها، ما عملاً صدای دهل می‌شنیدیم، نوازنده تنبک مهارت بسیار خوبی داشت اما ای کاش این مهارت در سایه صدابرداری ناشیانه، کمرنگ نمی‌شد، البته چیزی که مشهود بود، صدابردار به قول معروف اینکاره نبود و تخصصی در صدابرداری کنسرت موسیقی اصیل ایرانی نداشت.
در مجموع این اجرا در نوع خود برای مشهد که سال‌هاست رنگ موسیقی روی صحنه را به خود ندیده بسیار خوب بود اما چه بهتر می‌شد که کمی در انتخاب قطعات و سازها و جزییات دیگر دقت می‌شد تا اجرا، هم برای مردم و هم از نظر تخصصی، کیفیت بهتری پیدا می کرد، بالاخره هنرمندان باید این را در نظر بگیرند در شهری که برای برنامه‌های اجرای موسیقی عملاً هیچ تبلیغاتی صورت نمی‌گیرد، همین معدود مخاطبی که سالن‌ها را پر می‌کنند، یا هنرمند هستند یا عاشق هنرند و از این رو کنسرت نرفته و موسیقی نشنیده نیستند پس باید هم در شأن آن‌ها و خراسان و مشهد بزرگ نواخت و هم تلاش کرد سطح خواستگاه اجتماعی موسیقی صحنه‌ای در مشهد تنزل نکند.

کد خبرنگار: ۹۶۰۱۲۰۴

FacebookTwitterGoogle+WhatsAppLineYahoo MailGoogle Gmail
برچسب ها: , , , , , , , ,
عضویت در خبرنامه

\ نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


CAPTCHA Image
Reload Image