1

به گزارش ایران نیوز آنلاین؛ مهدی زینلی، کارشناس ارشد منابع آب، گروه مهندسی _ اجتماعی آبانگاه، یادداشتی تحت عنوان «صرفه جویی آب و آموزش های مربوط به آن، چه چیزی را دنبال می کند و مهمتر، به دنبال چه نیستند؟» را در اختیار این خبرگزاری قرار داده و در آن به بررسی مسئله صرفه جویی در مصرف آب پرداخته است.

متن این یادداشت به شرح زیر است:

یکم تا هفتم تیرماه که هفته نخستین تابستان است را هفته صرفه جویی در مصرف آب نامیده اند. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که “نجات آب” در صورتی محقق می شود که عموم افراد و نخبگان جامعه در مورد آن حساس و دغدغه مند بوده و در پیاده شدن آن، مشارکت کنند، در این راستا، استفاده از فرصت های مناسبتی همچون هفته صرفه جویی در مصرف آب، می تواند، بسیار اثرگذار باشد.
در واقع اگر تا زمانی تصور عمومی این بود که “تامین آب” به هر اندازه و در هر کجا، از وظایف حاکمیت است که توسط متخصصان آبی انجام می گیرد؛ با مشخص تر شدن محدودیت های جدی در منابع آب و پیامدهای ناگوار وارد کردن فشار به این منابع، به نظر می رسد لازم است در این تصویر، تجدید نظر کنیم و به جای رویکردهایی که صرفا بر تامین و به اصطلاح “عرضه” آب تاکید دارند، رویکردهایی با محوریت سازگاری با شرایط و منابع آبی در هر منطقه و به اصطلاح “تقاضامحوری” را جایگزین کنیم و در این صورت، آگاهی، حساسیت و مشارکت عموم افراد جامعه، امری کلیدی به شمار می رود.
این سه موضوع، یعنی دانستن و داشتن آگاهی در مورد آب، حساسیت و دغدغه داشتن و در نهایت مشارکت عملی در نجات آب، از طریق آموزش و ظرفیت سازی، ایجاد و گسترش می یابند و بر این اساس، آموزش های آبی و ارتقاء آگاهی اقشار مختلف، یکی از مهمترین زیربناهای مورد نیاز در عبور از بحران ها و تنش های آبی محسوب می شود.
در رابطه با دعوت به صرفه جویی و آموزش و ظرفیت سازی در حوزه آب، چند نکته مهم را نباید از نظر دور داشت:
۱- منظور از آموزش و ظرفیت سازی مباحث آبی، به هیچ وجه توصیه های کلیشه ای به صرفه جویی در مصرف آب (به صورت مستقیم) نیست؛ در حقیقیت، در نقطه مقابل با این، هدف آن است که با آموزش، به ایجاد سواد آبی، گسترش روحیه مسئولیت پذیری و مطالبه گری، توضیح مبانی و دلایل لزوم حفاظت از منابع آبی و راهکارهای آن و …، دست بیابیم.
۲- این درست است که بخش اعظم مصرف آب در بخش کشاورزی است و تحقق نجات آب در گرو کاهش جدی مصرف آب در این بخش است اما بدان معنا نیست که این اتفاق ربطی به عموم مردم ندارد؛ دقیقا بر عکس، این اتفاق به دلایل زیر دقیقا توسط مدیران و نخبگان و با همراهی عموم، قابل رخ دادن است:
۱-۲ تغییر سیاست های اساسی بخش کشاورزی که به نجات آب منجر می شود، تنها از طریق یک عزم ملی در سطح مدیران و یک مطالبه عمومی در سطح نخبگان و مردم، ممکن است؛ نظارت بر پیشبرد صحیح این سیاست ها هم با نهادهای مردمی میسر است.
۲-۲ لازمه شکل گیری مطالبه، مشارکت و نظارت عمومی که در بالا گفته شد؛ آگاهی بخشی صحیح به مردم است تا آب در لیست اولویت ها و دغدغه های اصلی ایشان قرار بگیرد، تغییر در مکتب فکری و رویکردهای مدیران نیز نیازمند آموزش و ظرفیت سازی است.
۳-۲ اگر چه در مزرعه و باغ، بیشترین مصرف آب اتفاق می افتد اما این آب صرف تولید محصولاتی می شود که عموم مردم مصرف می کنند و برای کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی، متناسبا باید نحوه مصرف در میان عموم نیز اصلاح شود(بحث آب مجازی).
۴-۲ کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی، هزینه هایی جدی بر کشاورزان تحمیل می کند. برای پایداری نجات آب باید این هزینه ها سرشکن شود و همه در نجات آب و سرزمین مداخله کنند و سهم خود را بپردازند.
در حاشیه نباید از این نکته هم غفلت کرد که آب شرب گرچه کمیت بالایی را در مصارف آب ندارد اما متناسب با کیفیت خاصی که برای آب شرب نیاز است و ایضا هزینه هایی که برای استحصال، انتقال، تصفیه و توزیع آب شرب لازم است؛ ارزش یک لیتر آب شرب می تواند ده ها برابر باشد و درست مصرف کردن، اهمیت دوچندان دارد. از منظر روانی و فرهنگی هم به بهانه کم بودن کمیت سهم آب شرب، نمی توان به صحیح مصرف کردن آن، کم توجه بود.
۳- آموزش و ظرفیت سازی یک کار تخصصی است و صرف دانستن مباحثی از آب، دلیل بر آن نیست که فرد یا مجموعه ای بتواند به حوزه آموزش ورود پیدا کند. آموزش و ظرفیت سازی صحیح و موثر منوط به دانش های میان رشته ای و مهارت هایی است تا براساس آن ها نکات ظریف و دقیق مورد نیاز در این عرصه، لحاظ شود. عرصه مباحث اجتماعی، عرصه ای است که به قول حافظ: هزار نکته باریک تر ز مو این جاست…
۴- این درست است که آموزش و ظرفیت سازی یکی از زیربناهای مهم برای نجات آب است اما بدان معنا نیست که تمامی انتظارات خود را در این حوزه، دنبال کنیم. برای تکمیل پازل نجات آب، قطعات مختلفی مورد نیاز است.
۵- بنا بر ماتریس سه بعدی MAC(محتوا- مخاطب، روش)، در آموزش های آبی، مخاطبی که انتخاب می شود می تواند از میان اقشار مختلف باشد. در این میان، نسل جدید و کود کان جایگاه ویژه ای دارند چرا که از یک سو تاثیرپذیری و آموزش پذیری بالایی دارند و از دیگر سو می توانند بر روی افراد دیگر نظیر افراد خانواده و همسالان تاثیرگذار باشند و آموزش ها را منتقل نمایند. همچنین، همین کودکان، با فاصله زمانی کوتاهی، در جایگاه بهره برداران، تصمیم گیران و تصمیم سازان منطقه و کشور خود قرار می گیرند و از طریق آموزش ایشان، می توان نسلی با آگاهی و حساسیت نسبت به حفاظت آب داشت. امر خطیری که در پروژه هایی نظیر پروژه های داناب در سال های اخیر، دنبال شده است اما هنوز جای کار بسیار دارد.

اگر متناسب با شرایط بحرانی منابع آب کشور، طرح هایی همچون طرح احیاء و تعادل بخشی آب های زیرزمینی تعریف می شود، نباید فراموش کرد که بدون در نظر گرفتن مشارکت واقعی مردم براساس آگاهی و بینش صحیح در خصوص آب، نمی توان انتظار به ثمر نشستن و پایداری دستاوردها را داشت. امری که به درستی، در صدر دستورالعمل های ابلاغی این طرح قرار گرفته است اما در عمل، با مشکلات و انحراف هایی مواجه شده است. هفته صرفه جویی در مصرف آّب، فرصت خوبی است تا این مشکلات را بشناسیم و برای آن ها، پیش از آن که خیلی دیر شود، چاره ای بیابیم.
مهدی زینلی، کارشناس ارشد منابع آب، گروه مهندسی _ اجتماعی آبانگاه

FacebookTwitterGoogle+WhatsAppLineYahoo MailGoogle Gmail
برچسب ها: , , , , , , ,
عضویت در خبرنامه

\ نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


CAPTCHA Image
Reload Image