26cd840a-ce7c-45de-ad00-0b4ef6ada1bb

ایران نیوز آنلاین؛ یادداشت: وحید بهرامی/ یکی از عوامل واگرایی و تشدید تنش در روابط سیاسی بین قطر و عربستان، در چند روز اخیر را می‌توان در برداشت متفاوت از مقوله یا منبع “برداشت از تهدید و منافع ملی” نزد رهبران و نخبگان سیاسی آنان دانست، به نحوی که هریک از آنها در راستای تأمین امنیت و منافع ملی خود در منطقه، عوامل خاصی را به عنوان رفع این تهدید و منافع ملی خود معرفی نموده اند، به گونه‌ایی که ریاض و دوحه بیش از آنکه تهدید را از ناحیه بازیگران فرا منطقه ای مداخله‌گر و برهم زننده منطقه احساس نمایند، این تهدید را از ناحیه سیاست‌های خارجی و مداخله جویانه یکدیگر می‌بینند.
برای بررسی دقیق‌تر این ناهمسانی سازه‌های ذهنی دو کشور حاشیه خلیج فارس، می‌توان سه عامل: رقابت برای رهبری جهان عرب، نقش اخوان‌المسلمین و همچنین ترس از قدرت ایران، را به عنوان عوامل تنش‌زا بین این دو کشور معرفی کرد.

رقابت برای رهبری جهان عرب
یکی از دلایل عمده واگرایی شیخ نشینان ریاض و دوحه را می‌توان، تلاش دو کشور در معرفی خود به عنوان “رهبر جهان عرب” دانست، به صورتی که متناسب با این سیاست و طرز نگرش، هر دو کشور در روابط خارجی منطقه خلیج فارس سعی دارند طرف‌ مقابل را مطیع سیاست‌های خود کرده و از سوی دیگر به مقابله با مداخلات و تهدیدهای کشور مقابل بپردازند.
برآیند و پیامدهای این ناهمسانی نگرشی و ادراکی، سبب واگرایی سیاست‌های خارجی این دو گردیده است، به عنوان مثال: این اختلاف نگرشی و ادراکی عربستان و قطر بر سر رهبری جهان اسلام را می‌توان به خوبی در انتخاب دبیرکل، اجلاس شانزدهم شورای همکاری خلیج فارس مشاهده کرد.
البته در این مقوله، به نظر می رسد هم راستا شدن منافع و همکاری همه جانبه سعودی‌ها با دولت تازه تاسیس ترامپ، سبب شده تا سیاستمداران عربستانی‌ در یک سال اخیر جسارت بیشتری پیدا کرده و خواهان طرد و منزوی کردن قطر به صورت علنی باشند، تا بدین وسیله رقیب اصلی خود در رهبری کشورهای عربی را از صحنه رقابت بیرون کنند.
بر همین منوال به غیر از این مورد، در آینده نیز باید شاهد ومنتظر نفوذ‌ها و تنش آفرینی‌های بیشتری در منطقه از سوی سعودی‌ها باشیم.

حمایت یا سرکوب اخوان المسلمین
یکی دیگر از عوامل ناهمسانی در سیاست‌های قطر و عربستان، ناهمسانی در برداشت از تهدید و منافع ملی در برابر گروه اخوان المسلمین، نزد رهبران دو کشور است.
این امر به صورتی است، قطر که داعیه رهبری جهان عرب را دارد، منافع ملی و ابزار نفوذ و گسترش هدف خود را در حمایت از گروه اخوان المسلمین می‌بیند و بر اساس همین سیاست نیز بعد از جنبش‌ها و انقلابات مردمی در سال ۲۰۱۱ به حمایت و طرفداری از گروه‌های اخوان المسلمین در کشورهای مختلف عربی همچون مصر، سودان، تونس، سوریه و یمن پرداخت.
عربستان نیز که ادعای رهبری جهان عرب را دارد، دقیقاً نگرشی برعکس قطر داشته و اخوان‌المسلمین را در تعارض با منافع ملی خود تعریف کرده و آن را یک تهدید برای حکومت و نفوذ خود در منطقه، به خصوص برای سلطه در یمن، در شرایط کنونی قلمداد می‌کند.
بر همین اساس است که عربستان تلاش دارد تا این گروه را در لیست سازمان‌های تروریستی قرار دهد، به عنوان مثال: جهت گیری‌های ناهمسان در سیاست برداشت از تهدید و منافع ملی از گروه اخوان‌المسلمین در سال ۲۰۱۴ سبب تنش بین قطر، عربستان و در نتیجه خروج سفرای عربستان و حامیانش از قطر شد، درست مانند آنچه که در این چند روز شاهد آن بودیم.

ترس از قدرت ایران
با توجه به نفوذ بیش‌تر عربستان نسبت به قطر در میان کشورهای عربی، چنین به نظر می‌رسد که قطر قصد دارد برای مقابله با آن و ایجاد موازنه قدرت در منطقه خلیج فارس، به سمت ایران حرکت کند، تا بدین ترتیب خود را از نفوذ و سلطه سعودی‌ها در امان نگه دارد.
از سوی دیگر همین حرکت آهسته قطر به سوی ایران همچون عدم مشارکت همه جانبه قطر در سیاست‌های ضد ایرانی عربستان و همراهی نکردن تمام و کمال با شیخ نشینان سعودی، سبب گشته تا از این ناحیه، پیش از پیش بر نگرانی عربستان و برداشت از تهدید شکل گیری یک چهار ضلعی بین ایران، قطر، حزب الله و بشار اسد به رهبری ایران، و به تبع آن افزایش نقش و جایگاه ایران در منطقه، صورت گیرد.
بر همین اساس عربستان قصد دارد با منزوی کردن قطر و تحریم او مانع از شکل گیری این چهار ضلعی شود.
در مجموع می‌توان اذعان کرد، ذهنیت مسئولان سیاسی در دوحه و ریاض، دارای دوگانگی بارزی است و متناسب با آن می‌توان ناهمسانی‌ مشهودی در برداشت از تهدید نزد رهبران سیاسی این دو کشور مشاهده کرد.
بدین ترتیب در صورت میانجی گری دیگر کشورها و آشتی مجدد آنها نباید انتظار یک رابطه گرم و پایدار را داشت.

FacebookTwitterGoogle+WhatsAppLineYahoo MailGoogle Gmail
برچسب ها: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
عضویت در خبرنامه

\ نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


CAPTCHA Image
Reload Image